HENRYK ARCTOWSKI - Patron Polskiej Stacji Polarnej
na Antarktydzie

 

 


 

 Henryk Arctowski w Warszawie, w Polsce, dnia 15-tego lipca 1871 r. Studia uniwersyteckie w kierunku geologii i chemii rozpoczął  w Liege, w Belgii, potem studiował na Sorbonie w Paryżu.

W 1895 roku skontaktował się z Adrianem de Gerlache de Gomery, organizatorem belgijskiej ekspedycji naukowej i mianowany wicedyrektorem naukowym. Członkiem tej ekspedycji, która trwała od 1897 do 1899 roku był także Inny Polak, Antoni Dobrowolski. Była to pierwsza zimowa ekspedycja na Antarktydę.

 Prace naukowe dostarczające bardzo cennych danych w wielu dyscyplinach były prowadzone ze statku dryfującego wśród lodów Antarktydy. Dodatkowo prowadzono obserwacje formacji lodowych oraz typów gór lodowych. Arctowski uzyskał pełny, dwuletni cykl obserwacji meteorologicznych. Jako oceanograf przygotował mapę bathymetric na podstawie sondowania w czasie dryfowania statku. Zjawisko rozszczepiania światła przez kryształy lodu w atmosferze dające aureolę podobną do tęczy z dwoma innymi łukami symetrycznymi go głównego, nazwano imieniem Arctowskiego (aureola Arctowskiego).

Po zakończeniu ekspedycji Arctowski znalazł zatrudnienie w Królewskim Obserwatorium w Uccle, w Belgii, gdzie pracował nad materiałami zgromadzonymi podczas belgijskiego rejsu. Na polu geologii Arctowski potwierdził swoją własną hipotezę "Antarktand" dotyczącą analogii pomiędzy formacjami Andów południowych (szczególnie Tierra del Fuego) i Graham Land Peninsula kontynentu Antarktydy. Pod względem glacjologii, Arctowski odkrył, że granica śniegu podniosła się o 800 m od ostatniego maksimum, według obserwacji w kanale Beagle. Oprócz prac poszukiwawczych Arctowski wygłosił wiele wykładów. Podczas pobytu w Londynie zawarł znajomość z Adrian Jane Addy, amerykańską śpiewaczką, którą później poślubił. Latem 1910 roku wziął udział w wyprawie na Spitsbergen i wyspy Lofoten jako kierownik naukowy na statku Ile-de-France. Po powrocie zorganizował dział nauk naturalnych w bibliotece publicznej w Nowym Jorku, gdzie był dyrektorem w latach 1911 - 1919.

W roku 1920 Arctowski powrócił do Polski, gdzie premier Ignacy Paderewski zaoferował mu stanowisko ministra edukacji. Jednakże, aby móc kontynuować swoje prace badawcze, nie przyjął tego stanowiska i zamiast tego przyjął katedrę geofizyki i meteorologii na uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, który w 1912 nadał mu stopień Doctor honoris causa. Razem ze swoimi współpracownikami opublikował we Lwowie 133 referaty w instytutowym magazynie.

Wybuch II wojny światowej zastał Arctowskiego w Waszyngtonie, gdzie uczestniczył w  kongresie Międzynarodowej Unii geodezji-geofizyki jako przewodniczący międzynarodowej komisji zmian klimatycznych. Powrót do Polski był niemożliwy, dlatego Arctowski podjął pracę w Instytucie Smithsonian. Jego pierwszym sukcesem naukowym była demonstracja związku położenia pomiędzy 24 godzinny zmiany w stały słoneczny i obszarami plam słonecznych na podstawie materiałów zgromadzonych w latach 1926 - 1930. W roku 1950 Arctowski zrezygnował z pracy w Instytucie z powodu dolegliwości zdrowotnych, lecz kontynuował swoje prace badawcze. Zmarł w Waszyngtonie 21-go lutego 1958, nigdy nie powróciwszy do Polski.

W uznaniu dla pracy Henryka Arctowskiego i jego wkładu do nauki, jego imieniem nazwano:

 
 Na Antarktydzie:            Na Spitsbergen:
Arctowski Peninsula    Arctowskifjellet  (Mt. Arctowski)
Arctowski Nunataks   Arctowskibreen  (Arctowski glacier)
Arctowski Peak